เพื่อให้เพื่อน ๆ เห็นภาพของการเกิด “ปรากฏการณ์เรือนกระจก” (Greenhouse Effect) ได้ชัดเจนยิ่งขึ้น เราสามารถเปรียบปรากฏการณ์นี้ได้กับการจอดรถไว้กลางแจ้ง โดยปิดหน้าต่าง ทุกบานให้สนิท แสงอาทิตย์จะสาดส่องเข้ามาภายในรถได้ จากนั้น บรรดาเบาะนั่งทั้งหลาย จะ ดูดซับเอาความร้อนไว้ โดยไม่สามารถปล่อย หรือสะท้อนความร้อน ให้หลุดลอดผ่านออกจากตัวรถได้ ทำให้อากาศภายในรถร้อน ตราบใดที่เรายังไม่เปิดกระจก อุณหภูมิภายในรถจะเพิ่มสูงขึ้นเรื่อยๆ ซึ่งไม่เป็นผลดีกับรถของเราเลย เช่นเดียวกันเมื่อเปรียบโลกเรากับรถคันนั้นที่เก็บแต่ความร้อนไว้ โดยไม่สามารถปล่อยกลับออกไปได้ จะทำให้โลกของเราร้อนขนาดไหน ดังนั้น “ปรากฏการณ์เรือนกระจก” จึงเป็นหนึ่งวิกฤตการณ์ ที่เกิดจากการรวมตัวหนาแน่นของก๊าซ จากอุตสาหกรรม และควันพิษ เช่น ควันจากโรงงานอุตสาหกรรม หรือรถยนต์ หรือแม้แต่ ก๊าซมีเทน ที่เกิดจากนาข้าว ล้วนส่งผลกระทบด้วยกันทั้งนั้นเลยครับ จะมากหรือน้อยย่อมแตกต่างกันไป ซึ่งจะมีผลทำให ้ความร้อนของอากาศที่มีอยู่ในโลก เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ และความร้อนนี้ ก็จะไปละลายน้ำแข็งที่ขั้วโลก ทำให้ระดับน้ำทะเลสูงขึ้น ส่งผลต่อประเทศที่เป็นหมู่เกาะ และชายฝั่งของทวีป ตลอดจนดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำ ที่ใช้สำหรับเป็นที่ผลิตอาหารจะจมอยู่ใต้ทะเล ภัยพิบัติทางธรรมชาติจะรุนแรงมากขึ้น อาจ ดูเหมือนว่า ผลกระทบเหล่านี้จะเป็นเรื่องไกลตัวเรา แต่เพื่อน ๆ เชื่อไหมครับว่า มันไม่ได้ไกลจากตัวเรานักหรอกครับ

ทีนี้มาดูที่เรื่องราวใกล้ ๆ ตัวเราบ้าง สาเหตุประการหนึ่งที่นักวิชาการทั่วโลกเชื่อว่า เป็นสาเหตุของการแพร่พันธุ์ของยุงลาย และแมลงร้าย ที่เป็นพาหะนำโรคต่าง ๆ ก็คือ สภาพภูมิอากาศ และสิ่งแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงไป ในช่วงเวลากว่า 100 ปีที่ผ่านมา โลกมีการเปลี่ยนแปลง รูปแบบของอากาศอย่างชัดเจน อุณหภูมิเฉลี่ยของโลกสูงขึ้นอย่างมาก ในปี พ.ศ. 2523-2533 เป็นช่วงที่โลกมีสภาพอากาศร้อนที่สุด ปรากฏการณ์ เอลนิญโญ่ ได้รับการบันทึกมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2110 จนถึงปัจจุบัน ปรากฏการณ์นี้ได้ก่อให้เกิดภาวะแห้งแล้ง และอุณหภูมิสูงขึ้นในหลาย ๆ ประเทศ รวมถึงประเทศไทย ภาวะแห้งแล้งนี้มีผลต่อจำนวนแหล่งเพาะพันธุ์ยุงลาย เนื่องจากยุงลายเพาะพันธุ์ในภาชนะขังน้ำ ซึ่งอยู่ในบ้านเรือนเป็นส่วนใหญ่ และในภาวะนี้ จะเป็นภาวะที่ประชาชนทำการกักตุนน้ำไว้ ใช้บริโภคมากยิ่งขึ้น ขณะเดียวกันจากภาวะที่โลกอบอุ่นขึ้น อันเนื่องมาจากผลของ “ปรากฏการณ์เรือนกระจก” ยังช่วยทำให้ยุง และแมลงที่จำศีลในช่วงฤดูหนาว สามารถแพร่พันธุ์ได้ ในสภาพอากาศของฤดูหนาวที่มีอุณหภูมิสูงขึ้นได้อีกด้วย ขึ้นชื่อว่ายุงแล้ว แม้บางพันธุ์จะไม่เป็นพาหะนำโรค แต่ก็สร้างความรำคาญใจให้แก่มนุษย์ได้ในทุกวัน เวลา และสถานที่ การทำลายแหล่งเพาะพันธุ์ยุง อาจเป็นวิธีการหนึ่ง ที่จะช่วยลดอัตราการเพิ่มจำนวนของยุงได้

เอาละครับได้รู้จักกับผลร้ายอันเกิดจากภาวะโลกร้อนกันไปแล้วทีนี้ เรามาทำความรู้จักกับ สาเหตุและตัวการที่ทำให้เกิดภาวะโลกร้อนให้ดีขึ้นกันดีกว่า แล้วมาดูกันซิว่าเราจะมีวิธีแก้ไขปัญหากับภาวะโลกร้อนได้อย่างไรบ้าง

"เรือนกระจก" หมายถึงอะไร

“เรือนกระจก” คือ อาณาบริเวณที่ปิดล้อมด้วยกระจก หรือวัสดุอื่น ซึ่งแสงอาทิตย์สามารถส่องผ่านลงมาได้

เมื่อแสงอาทิตย์ส่องมากระทบกับ “เรือนกระจก” กระจกจะสะท้อนรังสีบางส่วนออกไปภายนอก แต่รังสีส่วนใหญ่จะส่องผ่านกระจกลงมายังต้นไม้และพืชที่อยู่ใน “เรือนกระจก”

ต้นไม้และพืชใน “เรือนกระจก” จะใช้แสงอาทิตย์เป็นอาหาร และสร้างพลังงานในรูปความร้อน ที่มีชื่อเรียกว่า “รังสีอินฟราเรด” และปล่อยออกมาภายนอก เมื่อ “รังสีอินฟราเรด” ที่พืชปล่อยออกมา ไปกระทบกับกระจก “รังสีอินฟราเรด” ก็จะสะท้อนกลับเข้าไปใน “เรือนกระจก” ทำให้ภายใน “เรือนกระจก” อบอุ่นขึ้น

ประเทศเขตหนาวนิยมใช้ “เรือนกระจก” ในการเพาะปลูกต้นไม้ เพราะพลังงานแสงอาทิตย์ สามารถผ่านเข้าไปภายในได้ แต่ความร้อนที่อยู่ภายใน จะถูกกักเก็บโดยกระจก ไม่ให้สะท้อนหรือแผ่ออกสู่ภายนอกได้ ทำให้อุณหภูมิของอากาศภายใน “เรือนกระจก” อบอุ่น และเหมาะสม ต่อการเจริญเติบโตของต้นไม้และพืช

"โลก" และ "เรือนกระจก" เกี่ยวข้องกันอย่างไร

"โลก" เหมือนกับ “เรือนกระจก”
ตอนนี้เพื่อน ๆ น่าจะได้รู้จักกับ “เรือนกระจก” กันแล้วนะครับ ถ้าเพื่อน ๆ คนไหนที่ยังไม่รู้จักว่า เจ้า “เรือนกระจก” ที่เรากำลังพูดถึงกันเนี่ย หน้าตาเป็นยังไง ผมแนะนำให้ เพื่อน ๆ ไปอ่านหัวข้อ "เรือนกระจก หมายถึงอะไร" กันก่อนนะครับ สำหรับเพื่อน ๆ ที่รู้จัก “เรือนกระจก” กันดีแล้ว ผมจะพาเพื่อน ๆ มาดูกันให้หายสงสัยเสียทีว่า "โลก" กับ “เรือนกระจก” เนี่ยมันเกี่ยวข้องกันอย่างไร

"โลก" มีชั้นบรรยากาศปกคลุมเปรียบเสมือนกระจกที่ปิดล้อม “เรือนกระจก” ซึ่งแสงอาทิตย์ สามารถส่องผ่าน ชั้นบรรยากาศลงมาได้

เมื่อแสงจากดวงอาทิตย์ ส่องมากระทบกับชั้นบรรยากาศ ชั้นบรรยากาศจะสะท้อน รังสีบางส่วนกลับออกไปในอวกาศ แต่รังสีส่วนใหญ่ จะส่องผ่านชั้นบรรยากาศ ลงมายังพื้นผิว "โลก"

ต้นไม้และพืชบนผิวโลกจะปล่อย “รังสีอินฟราเรด” ซึ่งเมื่อ “รังสีอินฟราเรด” ไปกระทบกับ โมเลกุลของก๊าซในชั้นบรรยากาศ ก๊าซในบรรยากาศ จะดูดซับรังสีส่วนหนึ่งไว้ และรังสีที่เหลือ จะสะท้อนกลับมายังผิว "โลก" ทำให้ภายใน "โลก" อบอุ่นขึ้น และมีอุณหภูมิเหมาะสมต่อการดำรงชีวิตของสิ่งมีชีวิต

เอ....อ่านมาถึงตรงนี้แล้ว ผมรู้สึกคุ้น ๆ นะครับ เพื่อน ๆ ครับรู้สึกเหมือนกันหรือเปล่าเอ่ย... อ๋อ ! นึกออกแล้ว ! สิ่งที่เกิดขึ้นกับ "โลก" ของเราเนี่ยช่างเหมือนกับใน “เรือนกระจก” เปี๊ยบเลยนะครับเนี่ย

เพราะเหตุนี้เอง นักวิทยาศาสตร์จึงเปรียบเทียบ ปรากฏการณ์ที่ความร้อนภายใน "โลก" ถูกกับดักความร้อน หรือ "ก๊าซเรือนกระจก" เก็บกักเอาไว้ ไม่ให้สะท้อน หรือแผ่ออกสู่ภายนอก "โลก" ว่าเป็น "ปรากฏการณ์เรือนกระจก"

"ปรากฏการณ์เรือนกระจก" ดีอย่างไร­

โลกของเรา ตามปกติจะมี กระจกตามธรรมชาติ ที่มีประโยชน์อย่างมาก ต่ออุณหภูมิของโลก กระจกตามธรรมชาติของโลก คือ ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ และ ไอน้ำ ที่เราเรียกว่า  "ก๊าซเรือนกระจก" เพราะมันจะปกคลุมอยู่ที่ผิวโลกด้านบน และทำหน้าที่เหมือนกับ กระจกในเรือนกระจก คือ คอยควบคุม ให้อุณหภูมิของโลกโดยเฉลี่ย มีค่าประมาณ 15 องศาเซลเซียส ถ้าหากในบรรยากาศ ไม่มีกระจกตามธรรมชาติ อุณหภูมิของโลกจะลดลงเหลือเพียง -20 องศาเซลเซียส มนุษย์และพืช ก็จะล้มตาย และโลกก็จะเข้าสู่ยุคน้ำแข็ง

"ปรากฏการณ์เรือนกระจก" ไม่ดีอย่างไร­

อย่างทีเพื่อน ๆ ทราบกันแล้วว่า "ก๊าซเรือนกระจก" ทำให้โลกมีอุณหภูมิสูงขึ้น เมื่อ  "ก๊าซเรือนกระจก" มีปริมาณมากขึ้น ก๊าซเหล่านี้จะทำให้โลกมีอุณหภูมิสูงขึ้น และสูงขึ้นเรื่อย ๆ ซึ่ง "ปรากฏการณ์เรือนกระจก" จะทำให้ฤดูหนาวสั้นลง ส่วนฤดูร้อนจะยาวนานขึ้น และอาจทำให้พื้นดินบางแห่งบนโลกกลายเป็นทะเลทราย ในเขตร้อนอาจจะมีพายุบ่อยครั้ง และรุนแรง ส่วนที่บริเวณขั้วโลก ความร้อน จะทำให้หิมะละลาย เมื่อหิมะละลาย ปริมาณน้ำในทะเลก็จะเพิ่มขึ้น มีผลต่อการเกิดอุทกภัย นอกจากนี้ยังส่งผลกระทบต่อพืช และสัตว์ เกิดการเปลี่ยนแปลง เช่น ทำให้ปากใบของพืชปิด ไม่สามารถรับก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ และไอน้ำได้ การสังเคราะห์ด้วยแสงลดลง สัตว์บางชนิดอาจได้รับความกระทบกระเทือนต่อเนื้อเยืื่อตา ผิวหนัง และเป็นเหตุัให้สัตว์ต่าง ๆ สูญพันธุ์ไปในที่สุด

ตัวการสำคัญที่ทำให้เกิดปรากฏการณ์เรือนกระจก­

ก๊าซเรือนกระจกมี 6 ชนิดหลัก ๆ ด้วยกัน

o ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ (CO₂)
o ก๊าซมีเทน (CH₄)
o ก๊าซไนตรัสออกไซด์ (N₂O)
o ไฮโดรฟลูออโรคาร์บอน (HFCs)
o เปอร์ฟลูออโรคาร์บอน (PFCs)
o ซัลเฟอร์เอกซะฟลูออไรด์ (SF6)
o ก๊าซคลอโรฟลูออโรคาร์บอน (CFCs)

ก๊าซเรือนกระจกมาจากไหน­ ทำไมจึงมีปริมาณมากขึ้น­

ผู้ผลิต "ก๊าซเรือนกระจก"
          o มนุษย์ผลิตก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ (CO₂)เพราะเมื่อเราหายใจเราใช้ก๊าซออกซิเจน (O₂) และปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ (CO₂)
          o กิจกรรมของมนุษย์ เช่น การเผาไม้ก๊าซ ถ่านหิน และน้ำมัน ทำให้เกิดก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ (CO₂)ทั้งสิ้น

ผู้ลด "ก๊าซเรือนกระจก"
          o สิ่งที่ดูดซับก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ (CO₂)ได้แก่ พืชต่างๆบนพื้นโลกและในน้ำทะเล

เมื่อ 100 – 150 ปีก่อน โลกยังไม่มีสิ่งที่เป็นแหล่งกำเนิดคาร์บอนไดออกไซด์ (CO₂)เพราะ เรายังไม่มีไฟฟ้า การขนส่ง ในขณะนั้นจึงมีสมดุลระหว่าง ผู้ผลิต และ ผู้ทำลาย ทำให้ปริมาณคาร์บอนไดออกไซด์ในบรรยากาศคงที่ แต่ในปัจจุบัน เราผลิตก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ (CO₂) เป็นปริมาณมาก จากการเผาไหม้เชื้อเพลิง เพื่อเป็นพลังงาน ส่วนใหญ่สำหรับอุตสาหกรรม และการขนส่ง ผู้ผลิตก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ (CO₂) จึงเพิ่มปริมาณขึ้นเรื่อย ๆ

กิจกรรมของมนุษย์ นอกจากผลิตก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ (CO₂)แล้ว มนุษย์ยังตัดไม้ทำลายป่า ซึ่งเป็นสาเหตุให้ ผู้ทำลาย มีปริมาณลดลง ด้วยเหตุนี้สมดุลระหว่าง ผู้ผลิต และ ผู้ทำลาย จึงหมดไป

ก๊าซเรือนกระจกมีปริมาณมากขึ้น หมายความว่าอย่างไร­

เมื่อปริมาณ "ก๊าซเรือนกระจก" ในชั้นบรรยากาศที่ปกคลุมผิวโลกมีมากขึ้น ทำให้ "รังสีอินฟราเรด" เกือบ ทั้งหมด ถูกสะท้อนกลับมายังผิวโลก มีจำนวนน้อยมาก ที่หลุดออกไปยังอวกาศได้ ดังนั้นโลกกำลังถูกทำให้ร้อนขึ้น มากกว่าในอดีตที่ผ่านมา และอุณหภูมิเฉลี่ยบนผิวโลกก็เพิ่มสูงขึ้น ซึ่งมีการทำนายว่า ในศตวรรษหน้า อุณหภูมิของโลกจะเพิ่มสูงขึ้นจากทุกวันนี้อีก 1 - 6 องศาเลยทีเดียว

อะไรจะเกิดขึ้น ­ เมื่อก๊าซเรือนกระจกเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ

เมื่อก๊าซเรือนกระจกมีปริมาณมากขึ้นก๊าซเหล่านี้จะทำให้โลกมีอุณหภูมิสูงขึ้นและจะสูงขึ้นเรื่อย ๆ

" ปรากฏการณ์เรือนกระจก" ทำให้ฤดูหนาวสั้นขึ้นและมีความชื้นมาก ส่วนฤดูร้อนจะยาวนานขึ้น อาจทำให้พื้นดินบางแห่งบนโลกกลายเป็นทะเลทราย และในเขตร้อนอาจจะมีพายุบ่อยครั้งและรุนแรง บริเวณขั้วโลกความร้อนทำให้หิมะละลายและปริมาณน้ำในทะเลเพิ่มขึ้น มีผลต่อการเกิดอุทกภัย นอกจากนี้ยังส่งผลกระทบต่อพืชและสัตว์เกิดการเปลี่ยนแปลง ทำให้ปากใบปิดไม่สามารถรับก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ (CO₂)และ ไอน้ำได้ การสังเคราะห์ด้วยแสงลดลง สัตว์บางชนิดอาจได้รับความกระทบกระเทือนต่อเนื้อเยื่อตา ผิวหนัง และเป็นเหตุให้สูญพันธุ์ได้ในที่สุด

เราต้องทำอย่างไร ­

เราต้องทำการลดปริมาณของก๊าซเรือนกระจกเพื่อป้องกันการเกิด "ปรากฏการณ์เรือนกระจก"

พวกเราจะช่วยลดปริมาณก๊าซเรือนกระจกได้อย่างไร­

• ช่วยกันประหยัดพลังงานทุกชนิด เช่น พลังงานจากไฟฟ้า พลังงานจากน้ำมันเชื้อเพลิง
• ช่วยประหยัดพลังงานไฟฟ้า ทำได้โดย ปิดเครื่องใช้ไฟฟ้าทุกชนิด ที่ไม่ได้ใช้งาน เช่น โทรทัศน์ วิทยุ พัดลม เตารีด หลอดไฟ เครื่องคอมพิวเตอร์ เป็นต้น
• ช่วยประหยัดพลังงานน้ำมันเชื้อเพลิง ทำได้โดย พยายามเดินทางโดยใช้รถโดยสารสาธารณะ ได้แก่ รถประจำทาง หรือ รถเมล์ รถไฟฟ้า รถไฟฟ้าใต้ดิน รถไฟ เรือเมล์ แทนการใช้รถยนต์ส่วนบุคคล
• ยกเลิกการใช้สารเคมีอันตราย เช่น พวกสารคลอโรฟลูออโรคาร์บอน หรือ CFCs
• สนับสนุนให้ผลิตสินค้าที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม
• สนับสนุนงานวิจัยเกี่ยวกับแหล่งพลังงานชนิดใหม่ แทนที่แหล่งพลังงานเดิม ที่จะไม่ทำให้เกิด "ก๊าซเรือนกระจก" เช่น พลังงานแสงอาทิตย์
• ลดการใช้น้ำมันเชื้อเพลิงอย่างฟุ่มเฟือย...
• ลดขยะ ลดก๊าซเรือนกระจก...
• รีไซเคิลแก้ว และ กระป๋องอลูมิเนียม
• ช่วยกันปลูกต้นไม้เพื่อพิทักษ์โลก
• นวัตกรรมที่ช่วยลดการใช้พลังงาน